काही कथा अशा असतात की त्या काळाच्या चौकटीत अडकत नाहीत. शेकडो वर्षं उलटून गेली, पिढ्या बदलल्या, जग बदललं तरी त्या तितक्याच जिवंत वाटतात. कारण त्या केवळ एका नायकाची गोष्ट सांगत नाहीत, तर प्रत्येक माणसाच्या मनात कधीतरी सुरू झालेल्या प्रवासाची कहाणी सांगतात. होमरचं The Odyssey हे महाकाव्य त्यापैकीच एक. (The Odyssey Review)
या अजरामर कथेवर Christopher Nolan यांनी सिनेमा करणार, ही बातमी समोर आली तेव्हाच अपेक्षांचं ओझं प्रचंड होतं. कारण Nolan हा दिग्दर्शक केवळ भव्य चित्रपट बनवत नाही; तो प्रेक्षकांच्या मनात विचारांचं वादळ निर्माण करतो. The Odyssey पाहिल्यानंतर जाणवतं की या महाकाव्याला पडद्यावर आणणं ही त्यांची केवळ महत्त्वाकांक्षा नव्हती, तर त्यांच्या सिनेमॅटिक प्रवासाची जणू नैसर्गिक पुढची पायरी होती.
ट्रोजन युद्ध संपलं आहे. रणांगणावर विजय मिळाला आहे. पण Odysseus (Matt Damon) साठी खरी लढाई तेव्हाच सुरू होते. पत्नी Penelope (Anne Hathaway) आणि मुलगा Telemachus (Tom Holland) यांच्याकडे परतण्याचा त्याचा प्रवास समुद्राइतकाच त्याच्या मनातही सुरू असतो. मार्गात वादळं आहेत, संतप्त देव आहेत, पौराणिक राक्षस आहेत, अनपेक्षित संकटं आहेत… पण Nolan यांना या साहसापेक्षा जास्त रस आहे त्या माणसामध्ये, जो युद्ध जिंकूनही आतून हरलेला आहे.
आणि नेमकं इथंच ‘The Odyssey’ इतर भव्य हॉलीवूडपटांपेक्षा वेगळा ठरतो.
आजकाल मोठ्या पडद्यावरचा तमाशा दाखवणं अवघड राहिलेलं नाही. प्रचंड CGI, अॅक्शन आणि भव्य सेट्स यांची सवय प्रेक्षकांना झाली आहे. पण Nolan यांची जादू वेगळी आहे. ते दृश्यांची उधळण करत नाहीत; ते प्रत्येक दृश्याला अर्थ देतात. म्हणूनच समुद्रातील प्रत्येक वादळ, प्रत्येक संघर्ष आणि प्रत्येक संकट हे केवळ डोळ्यांना भुरळ घालत नाही, तर Odysseusच्या मनात सुरू असलेल्या वादळाचंही प्रतिबिंब बनतं.
Christopher Nolan यांच्या चित्रपटांकडे मागे वळून पाहिलं तर एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते. Memento असो, Batman Begins, Inception किंवा Interstellar… त्यांच्या प्रत्येक नायकाचा प्रवास हा बाहेरच्या जगापेक्षा स्वतःच्या मनात जास्त सुरू असतो. Odysseus ही त्या सगळ्या व्यक्तिरेखांची जणू सांगता वाटते. त्यामुळे The Odyssey हा केवळ आणखी एक Nolan चित्रपट राहत नाही; तो त्यांच्या आतापर्यंतच्या सिनेमॅटिक विचारांचा परिपाक वाटतो.
या सगळ्याचा आत्मा आहे Matt Damon.
हा अभिनय पाहताना अनेकदा Damon पडद्यावर दिसतच नाही… दिसतो तो फक्त Odysseus. विजय मिळवलेला योद्धा, पण स्वतःच्या निर्णयांचं ओझं आयुष्यभर वाहणारा माणूस. त्याच्या चेहऱ्यावरचा थकवा, डोळ्यांतला अपराधीपणा आणि तरीही न हार मानण्याची जिद्द अनेक प्रसंगी संवादांपेक्षा जास्त बोलून जाते. Nolan यांच्या गुंतागुंतीच्या नायकाला Damon ने इतक्या सहजतेने उभं केलं आहे की ही त्याच्या कारकिर्दीतील सर्वोत्तम कामगिरींपैकी एक ठरते.
Anne Hathaway च्या वाट्याला फार मोठी भूमिका नसली तरी Penelopeच्या प्रतीक्षेला आणि तिच्या संयमाला ती विलक्षण भावनिक खोली देते. Tom Holland देखील Telemachus म्हणून आश्वासक वाटतो. आतापर्यंत सुपरहिरोच्या भूमिकेत पाहिलेला Holland इथे जबाबदारीचं ओझं पेलणारा तरुण म्हणून वेगळी छाप सोडतो. Robert Pattinson चा खलनायकी अंदाज चित्रपटाला रंगत आणतो, तर Zendaya, Charlize Theron आणि Lupita Nyong’o यांच्या उपस्थितीमुळे हा भव्य विश्व अधिक समृद्ध होतं. विशेषतः Nyong’o चा एक प्रसंग दीर्घकाळ मनात रेंगाळतो.
पण खरं सांगायचं तर…
या चित्रपटाचा सर्वात मोठा हिरो कोणता कलाकार नाही.
तो आहे Nolan यांचा पडद्यावर जग उभं करण्याचा दृष्टीकोन.
समुद्राच्या अथांग लाटा, भयावह वादळं, पौराणिक जीव, युद्धानंतरची उद्ध्वस्त भूमी आणि निसर्गाचं रौद्र रूप… प्रत्येक फ्रेम अशी वाटते की ती मोठ्या पडद्यावर पाहण्यासाठीच जन्माला आली आहे. Nolan यांची सेटपीस उभी करण्याची हातोटी याआधीही पाहिली आहे, पण The Odyssey मध्ये त्या कल्पनाशक्तीला अक्षरशः पंख फुटले आहेत.
पूर्णपणे IMAX 70mm कॅमेऱ्यांवर चित्रित झालेला हा पहिलाच फीचर फिल्म असल्याचं महत्त्व पडद्यावर स्पष्ट जाणवतं. Hoyte van Hoytema यांचं छायाचित्रण चित्रपटाला अफाट व्याप्ती देतं. समुद्राचा विस्तार असो किंवा शांत क्षण, प्रत्येक फ्रेम चित्रासारखी वाटते. त्यात Ludwig Göransson यांच्या संगीताची भावनिक साथ मिळाल्यामुळे अनेक दृश्यं संपल्यानंतरही त्यांचा प्रभाव मनात रेंगाळत राहतो.
Odysseusचा प्रदीर्घ प्रवास उलगडताना मध्यंतरानंतर काही क्षण गती किंचित मंदावल्यासारखी वाटते. मात्र हा वेगातील छोटासा अडथळा चित्रपटाच्या एकूण प्रभावावर फारसा परिणाम करत नाही. कारण Nolan प्रत्येक वेळी एखाद्या नेत्रदीपक दृश्याने, प्रभावी सेटपीसने किंवा भावनिक प्रसंगाने प्रेक्षकाला पुन्हा कथेत खेचून आणतात. त्यामुळे हा प्रवास कधीच कंटाळवाणा होत नाही. (The Odyssey Review)
The Odyssey ची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे तो पौराणिक कथा म्हणून थांबत नाही.
युद्ध जिंकल्यानंतरही मन हरलेलं असू शकतं… आणि घरी पोहोचण्यापेक्षा स्वतःला माफ करणं अधिक कठीण असतं… हा विचार Nolan इतक्या सहजपणे मांडतात की चित्रपट संपल्यानंतरही तो मनातून जात नाही.
आजच्या काळात भव्य चित्रपट अनेक आहेत. पण भव्यतेसोबत भावनिक खोली जपणारे चित्रपट फार कमी असतात. The Odyssey त्या दुर्मिळ चित्रपटांपैकी एक आहे.
Christopher Nolan यांनी या महाकाव्याला केवळ पडद्यावर जिवंत केलेलं नाही, तर त्याला आधुनिक काळाशी जोडणारं मानवी रूप दिलं आहे. Matt Damonचा कारकिर्दीतील सर्वोत्तम अभिनय, भव्य दृश्यरचना, उत्कृष्ट तांत्रिक बाजू आणि भावनिक परिणामकारकता यामुळे हा चित्रपट केवळ पाहण्याचा नाही, तर मोठ्या पडद्यावर अनुभवण्याचा आहे.
काही किरकोळ उणिवा नक्कीच आहेत, पण त्या चित्रपटाच्या अफाट महत्त्वाकांक्षेसमोर नगण्य वाटतात. ‘The Odyssey’ हा Christopher Nolan यांच्या सर्वोत्तम चित्रपटांच्या चर्चेत नक्कीच स्थान मिळवणारा सिनेमा आहे.
काही प्रवास समुद्र ओलांडून संपतात… पण काही प्रवास थिएटरबाहेर पडल्यानंतर प्रेक्षकांच्या मनात सुरू होतात. ‘The Odyssey’ हा तसाच अनुभव आहे.
सिनेमा : The Odyssey
दिग्दर्शन : Christopher Nolan
लेखन : Christopher Nolan (होमर यांच्या ‘The Odyssey’ महाकाव्यावर आधारित)
निर्मिती : Christopher Nolan, Emma Thomas
कलाकार : Matt Damon, Anne Hathaway, Tom Holland, Robert Pattinson, Zendaya, Charlize Theron, Lupita Nyong’o
दर्जा : ⭐⭐⭐⭐☆ (4.5/5)
========
हे देखील वाचा : Ikka Movie Review: सनी देओल-अक्षय खन्नाची टक्कर रंगते, पण ‘इक्का’ अखेर जिंकत नाही
========
